Home BİLİYOR MUSUN? MERKÜR HANGİ MADDEDEN OLUŞMAKTADIR?

MERKÜR HANGİ MADDEDEN OLUŞMAKTADIR?

Merkür’ü incelemek, kendi gezegenimizi daha iyi anlamamıza yardımcı olur mu? Peki bu gizemli gezegende gerçekten neler bulunuyor? Bu soruların cevapları için doğru yerdesiniz. Merkür, demir ve silisli kayalardan oluşmaktadır. Bu gezegenin çekirdeğinde, Güneş Sistemi'mizdeki diğer tüm varlıklardan daha fazla demir bulunmaktadır.

Güneş Sistemi’miz gizemlerle doludur. Güneş’in etrafında dönen sekiz gezegenin her biri benzersiz olmakla birlikte, bir noktada birbiriyle bağlantılıdır. Örneğin Dünya ile Merkür’ü düşünün. Merkür, Güneş Sistemi’nin en küçük gezegenidir, ama çekirdeği Dünya’nın çekirdeğiyle aynı büyüklüktedir!

Benzer şekilde, Merkür’ün yoğunluğu (santimetreküp başına 5,427 gram) Dünya’nın yoğunluğuna oldukça benzerdir. Bu da bilim insanlarına Merkür’ün bileşiminin Dünya’nınkine benzer olduğunu düşündürmektedir. O halde Merkür’ü incelemek, kendi gezegenimizi daha iyi anlamamıza yardımcı olur mu? Peki bu gizemli gezegende gerçekten neler bulunuyor? Bu soruların cevapları için doğru yerdesiniz.

Merkür-Dünya karşılaştırması

Merkür hakkında nasıl bilgi edindik?

Mariner 10, Merkür’e giden ilk uzay aracıdır. NASA tarafından 3 Kasım 1973’te fırlatılan aracın başlıca amacı, Merkür’ün atmosferi ve çevresi hakkında bilgi toplayıp yer çekimini ve dönme hızını analiz etmektir. Araç, Merkür’ün yanından toplam 3 kez geçmiştir; gezegene en yakın geçişi yalnızca 103 mil uzaklıkta gerçekleşmiştir. Bir sonraki Merkür ziyareti, büyük ölçüde Mariner 10 tarafından oluşturulan verilere dayanmıştır.

NASA tarafından 2011 yılında fırlatılan ve Merkür etrafında dönen diğer uzay aracı MESSENGER olmuştur. Bu araştırma aracı Merkür’ün o güne kadarki en detaylı ve en doğru haritalarını yaratmanın yanı sıra, karbon içeren organik bileşikler keşfetmiştir. Messenger, Merkür’ü yaklaşık dört yıl inceledikten sonra, Nisan 2015’te yakıtının bitmesi üzerine ana makinesinin yüzeyine çarpmıştır. Bununla birlikte, kendi kendini yok etmeden önce bu gezegenin bileşimi hakkında birçok yeni gerçeği ortaya çıkarmıştır.

Merkür’ün iç kısmı Dünya’nınkine oldukça benzerdir. En basitinden, yer kabuğu, manto ve çekirdek olmak üzere üç belirgin tabakaya ayrılmıştır.

Peki Merkür hangi maddelerden oluşmaktadır?

Merkür’ün dış çekirdeği, aynı yeryüzünün dış çekirdeği gibi eriyiktir ve demirden (Fe) oluşmaktadır. Bilim insanları daha önce gezegenin iç çekirdeğinin de eriyik olduğunu düşünmüştür, ancak Messenger’dan gelen yeni verilerin analizi bunun aksini kanıtlamıştır. Gezegenin iç çekirdeği katıdır; bir miktar silisli kayadan, ancak çoğunlukla demirden oluşmaktadır. Merkür’ün çekirdeği, Güneş Sistemi’ndeki diğer tüm gezegenlerden daha fazla demir içermektedir. Metal, gezegenin toplam ağırlığının kabaca % 70’ini oluşturur. Merkür’ün oldukça ağır ve yoğun olmasının, dönme hızınınsa çok yavaş olmasının sebebi budur. Merkür’de bir gün, Dünya’daki 58 güne eşittir. Yer bilimciler, Merkür’ün çekirdeğinin, gezegenin hacminin yaklaşık % 55’ini kapladığını tahmin etmektedir (bu oran yeryüzünde % 17’dir).

Çekirdekten başlayarak yüzeyin yaklaşık 500 km altına uzanan manto, çoğunlukla silikatlardan ve aralarında demirin de bulunduğu diğer metallerden oluşmaktadır. Merkür’ün kabuğu ince olmakla birlikte oldukça yoğundur. Bir gezegenin kabuğu mantosundan oluşur ve kabuğun hacmi, dönüşmüş olan manto miktarını temsil eder. Merkür’ün kabuk kalınlığıyla ilgili tahminler üzerine, bilim insanları, gezegenin orijinal mantosunun yaklaşık % 11’inin, gezegen kabuğundaki kayalara dönüşmüş olduğuna inanmıştır. Bu kayalar yaklaşık 550 km kalınlığında bir dış kabuk oluşturmakta olup bu kabuğun yüzeyinde, gezegenin geçmişi hakkında çok şey söyleyen çeşitli volkan ve kraterler bulunmaktadır.

Merkür’de volkanlar var mıdır?

Merkür’ün coğrafyasıyla ilgili oldukça ilgi çekici olan diğer gerçek, yüzeyinde çok sayıda volkan bulunmasıdır. Volkanlar, bu gezegenin oluşmasında oldukça önemli bir rol oynamıştır. Messenger uzay aracının elde ettiği görüntüler, gezegende 51 volkanik çökelti belirlemiştir. Volkanik akıntı, kabuktaki yarıkları oldukça yüksek bir hızda terk eden sıcak volkanik madde akısıdır. Diğer çatlak ve yarıklarla birlikte bu akıntılar, Merkür’ün iç çekirdeğinin, silis ve demirin sıcak bir karışımı olduğunu kanıtlamıştır.

Merkür’ün pürüzsüz düzlüklerinin kenarları, bunların binlerce yıl önce akmış olan katılaşmış lavdan oluştuklarını göstermektedir. Messenger uzay aracının elde ettiği görüntüler, Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür’de çeşitli alçak profil kalkan volkanların varlığını ortaya koymuştur. Bir kalkan volkanın boyu kısa olup (bir savaşçı kalkanının yere konmuş haline benzer) bu tip volkanlar gezegenin iç kısmından sızan sıvı lav akıntısından oluşur. 

Merkür’de krater var mıdır?

Hokusai, Merkür’de bulunan ışınlı çarpma krateridir. Işınlı krater, etrafında ince radyal çizgiler bulunan bir kraterdir ve bu da, oluşumu sırasında büyük bir kütlenin yerinden çıkarak dışarı fırladığını göstermektedir. İlk olarak 1991 yılında Goldstone Gözlemevi’nde gözlemlenen bu kratere Japon sanatçı Katsushika Hokusai’nin adı verilmiştir.

Debussy, Merkür’de bir gök cisminin yüksek hızda çarpmasıyla oluşmuş başka bir çarpma krateridir. Fransız müzisyen ve besteci Claude Debussy’nin adını alan krater ilk olarak 1969 yılında, yine Kaliforniya, ABD’de bulunan Goldstone Gözlemevi’nde keşfedilmiştir. Çapı yaklaşık 85 km olan krater, gezegende bulunan birçok kraterden yalnızca bir tanesidir.

MESSENGER Uzay Sondası

Son Olarak

Messenger görevi, Merkür’ün iç yapısı ve yüzeyi ile ilgili birçok soruya cevap bulabilmiştir, ancak hâlâ keşfedilmeyi bekleyen birçok nokta bulunmaktadır. Merkür’de, Dünya’daki demir miktarının iki katı fazla demir bulunmaktadır. Peki bu kadar demir bu gezegene nereden gelmiştir? Ya yaşam varlığı potansiyeli? Eğer bu gezegen Dünya’ya çok benziyorsa, henüz keşfedilmeyi bekleyen daha fazla benzerlik de olabilir. Güneş Sistemi’mize yapılacak gelecek görevler bu heyecan verici soruları yanıtlamamıza yardımcı olacaktır!

Çeviri: scienceabc

Görseller: scienceabc, Vikipedi

Referanslar

  1. Gov (Link 1)
  2. Gov (Link 2)
  3. Caltech
  4. Science News